In Nederland wordt een steeds grotere deel van de economische activiteit uitgevoerd zonder officiële registratie. Volgens cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) bedraagt de informele sector in 2023 een waarde van ongeveer 21,5 miljard euro, wat neerkomt op ongeveer 10 procent van het totale bruto binnenlands product (bbp). Deze sector omvat onder meer onbetaalde arbeid, onofficiële diensten en handel in tweedehands artikelen. Maar hoe meet de overheid deze schuld precies, en waarom is het belangrijker dan ooit om deze trend in de gaten te houden?
De overheid heeft in de afgelopen jaren verschillende methoden ontwikkeld om de groei van de informele sector in kaart te brengen. Een van de belangrijkste tools is het jaarlijkse onderzoek van het CBS naar de informele sector, dat gebaseerd is op schattingen en indirecte metingen. Zo gebruikt het CBS bijvoorbeeld de vraaglijsten van ondernemers die wel officieel geregistreerd zijn, om te schatten hoe veel van hun activiteiten buiten de officiële registratie vallen. Daarnaast wordt gebruikgemaakt van belastingadministratie en sociale verzekeringsgegevens om de schattingen te versterken. Een recent voorbeeld hiervan is het onderzoek van het CBS naar de informele sector in de zorgsector, waar blijkt dat ongeveer 15 procent van de werkenden in de zorgsector onofficieel werkzaam is.
Maar het is niet alleen de groei van de informele sector die de overheid zorgen baart. Ook de impact op de sociale zekerheid en het belastingstelsel is van groot belang. Volgens het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) leiden informele arbeidsverhoudingen vaak tot een vermindering van de sociale verzekeringen voor werknemers. Dit komt omdat niet alle werkgevers de juiste premies voor ziekteverzekering en arbeidsongeschiktheidsverzekering afdragen. Een concreet voorbeeld is de situatie in de horeca-sector, waar veel werkgevers de sociale premies voor hun werknemers niet of slechts gedeeltelijk afdragen. Hierdoor ontbreken er premies voor ziekteverzekeringen en arbeidsongeschiktheidsverzekeringen, wat leidt tot een tekort aan middelen voor de sociale zekerheid.
Om deze trend tegen te gaan, heeft de overheid verschillende initiatieven genomen. Een van de meest opvallende is het programma «Informatie voor Ondernemers», waarbij de overheid ondernemers informatie biedt over de voordelen van een officiële registratie. Daarnaast zijn er wetten en regelgeving die de informele sector in de gaten houden, zoals de Wet op de Economische Activiteiten (WEA). Deze wet stelt strenge eisen aan ondernemers die een economische activiteit uitvoeren, en maakt het moeilijker om zonder registratie te opereren. Een ander voorbeeld is het gebruik van digitale tools, zoals de digitale factuurplicht, die het voor ondernemers makkelijker maakt om hun activiteiten officieel te registreren.
- In 2023 schatte het CBS de waarde van de informele sector op 21,5 miljard euro, wat ongeveer 10 procent van het totale bbp is.
- De zorgsector heeft een informele werkvoorraad van ongeveer 15 procent van de werkenden.
- In de horeca-sector worden vaak sociale premies niet of slechts gedeeltelijk afgedragen, wat leidt tot een tekort in de sociale zekerheid.
- De Wet op de Economische Activiteiten (WEA) stelt strenge eisen aan ondernemers die economische activiteiten uitvoeren.
- Digitale factuurplichten maken het voor ondernemers makkelijker om hun activiteiten officieel te registreren.
Hoewel er verschillende initiatieven zijn om de groei van de informele sector tegen te gaan, blijft het een uitdaging. De overheid moet ervoor zorgen dat ondernemers de voordelen van een officiële registratie inzien en dat de regelgeving voldoende duidelijk is. Daarnaast is het belangrijk dat de overheid de effecten van de informele sector op de sociale zekerheid en het belastingstelsel blijvend in de gaten houdt. Het blijft een complex en uitdagend onderwerp, maar door bewuste stappen te zetten, kan de overheid een bijdrage leveren aan een eerlijker en transparanter economisch stelsel.
Voor wie meer wilt weten over hoe de overheid de informele sector meet en wat er tegen gedaan kan worden, lees hier. Hier vind je uitgebreide informatie over de meetmethoden en maatregelen die de overheid heeft genomen.